Қазақстандағы әйелдер мен ерлер үшін зейнеткерлік жас

См. статью на русском языке

Қазақстандағы жалпы белгіленген зейнеткерлік жас

Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінің 207 бабына сәйкес зейнеткерлік жас ерлер үшін 63 жасында, әйелдер үшін 2023 жылдан - 61 жастан ерлер үшін зейнеткерлік жасқа дейін одан әрі біртіндеп жоғарылаумен.

Әйелдердің зейнеткерлікке шығу кестесі

Ерлердің зейнетақы жасы 2001 жылдан бастап өзгермеген. Әйелдердің зейнеткерлік жасы 2001 жылдан 2018 жылға дейін 58 жасты құраған.

Төтенше және ең жоғары радиациялық қатері бар аймақтардағы азаматтардың, 5 және одан көп бала туған (асырап алған) әйелдердің және конституциялық соттың судьяларының зейнеткерлік жасы

5 және одан көп бала туған немесе асырап алған және оларды сегіз жасқа дейін тәрбиелеген әйелдер 53 жасқа толғанда жасына байланысты зейнетке шығуға құқығы бар.

Төтенше және ең жоғары радиациялық қатері бар аймақтарда 1949 жылғы 29 тамыз – 1963 жылғы 5 шілде аралығындағы кезеңде кемінде 5 жыл тұрған азаматтардың:

• ерлер - 50 жас;
• йелдер - 45 жас жеткенге дейін жасына қарай зейнетке шығуға құқығы бар.

 «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы” ҚР Заңына сәйкес қауіпті аймақ анықталады.

Төтенше радиациялық қауіпті аймаққа Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданы, Сарыжал ауылдық округінің, Бесқарағай ауданы, Долон ауылдық округінің, таратылған Жаңасемей ауданының Сарыапан және Иса елдi мекендерiнiң аумақтары жатады. Бұл аумақтың бүкiл сынақ кезеңiнде халыққа 100 бэрден жоғары әсер ететiн мөлшерi бар радиациялық ластануға ұшыраған, ең жоғары сейсмикалық әсер белдеуiне кiреді.

Ең жоғары радиациялық қауіпті аймаққа Шығыс Қазақстан облысының Абай, Бесқарағай және таратылған Жаңасемей аудандарының, Семей қаласы Ақбұлақ, Абыралы, Алғабас, Айнабұлақ, Қараөлең және Таңат ауылдық округтерінің, Павлодар облысы Май ауданы Ақжар және Малдар ауылдық округтерінің елдi мекендерi жатады. Бұл аумақтың бүкiл сынақ кезеңiнде халыққа 35-тен 100 бэрге дейiн әсер ететiн мөлшерi бар радиациялық ластануға ұшыраған бөлiгi.

Қазақстан Республикасының Конституциясында белгіленген лауазымда болу мерзімінің өтуіне байланысты өкілеттіктері тоқтатылған, өмір бойғы ай сайынғы қамтылымды алатын ҚР Конституциялық Сотының судьяларына, өмір бойғы ай сайынғы қамтылымды алатын отставкадағы судьяларға жасына байланысты зейнетақы төлемдері немесе еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдері тағайындалмайды.

Қазақстанда зейнеткерлік жасты азайтады ма?

Егер әйелдердің зейнеткерлік жасын қарастыратын болсақ, онда 2018 жылдан бастап оны біртіндеп арттыру көзделеді. (жоғарыдағы кестені қараңыз)

Зейнеткерлік жасты арттыру туралы шешім 2015 жылы “Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне зейнетақымен қамсыздандыру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” ҚР Заңын қабылдау жолымен қабылданған.

Содан кейін әйелдердің зейнеткерлік жасын жыл сайын 2018 жылдан 2027 жылға дейін, ерлердің зейнеткерлік жасына ұқсас 63 жасқа толғанға дейін ұлғайту көзделді.

2022 жылдың желтоқсанында Заңға өзгерістер енгізілді, оған сәйкес 2023 жылдан 2028 жылға дейін әйелдердің зейнеткерлік жасын арттыру тоқтатылды.

Егер біз жалпы зейнеткерлік жасты төмендету мүмкіндігі туралы айтатын болсақ, онда қазіргі уақытта бұл үшін алғышарттар жоқ. Қазақстанда ынтымақты, базалық және жинақтаушы зейнетақы (БЖЗҚ) төлемдерін қамтитын үш деңгейлі зейнетақы жүйесі жұмыс істейді. Жасына байланысты зейнетақы төлемдерін есептеу үшін еңбек өтілі 1998 жылғы 1 қаңтарға дейінгі кезең үшін есепке алынады, яғни жинақтау жүйесі еңгенге дейін, тікелей Әлеуметтік кодекстің 209 бабымен қарастырылған. Осылайша, жыл сайын ынтымақты зейнетақының рөлі біртіндеп төмендеп, БЖЗҚ - дан төленетін жинақтаушы зейнетақының рөлі артып келеді. Осылайша, жыл сайын ынтымақты зейнетақының рөлі біртіндеп төмендеп, БЖЗҚ - дан төленетін жинақтаушы зейнетақының рөлі артып келеді.

Яғни, зейнетақы жарналарын аудару кезеңі неғұрлым көп болса және олардың мөлшері неғұрлым жоғары болса, зейнетақы төлемінің мөлшері де жоғары.